Cumhuriyeti Diriltmek (2)

DİRİLİĞİNİ yitirmiş bir cumhuriyeti diriltmek, devletteki bütün kurumların başlangıçtaki kuruluş ilkelerine bağlı kalmalarıyla sağlanabilir. Anayasa, değişmediği sürece, bu bağlılık zorunluluğunu geçerli tutmak için vardır. Kurumların kendiliklerinden bu bağlılığın dışına çıkma çabaları hoş görülemez.

Cumhuriyetin kuruluş ilkeleri ya da temel nitelikleri denince, akla ilk gelen laiklik ilkesi ve cumhuriyetin laik niteliğini koruma zorunluluğu oluyor. Son zamanların başlıca tartışması da bu sorun çevresinde dönmekte.

Bu bağlamda, cumhuriyetin kurumlarından biri olarak Diyanet İşleri Başkanlığı’ndan çok az söz edilmesi ve o kurumun pek gündeme gelmemiş olması şaşırtıcıdır. Diriliğini yitirmiş bir cumhuriyetin diriltilmesi çareleri düşünülürken o konuyu ele almadan olmaz.

Diyanet İşleri Başkanlığı, çoğu zaman sanıldığı gibi devletin yapısından ayrı ve başına buyruk bir kuruluş değildir. Hele padişahlık döneminin şeyhülislamlık kurumuna benzetilmesi ya da onunla özdeşleştirilmesi kadar büyük yanlış olamaz. Cumhuriyet Anayasası’nın kurumla ilgili maddesi “Genel idare içinde yer alan…” diye başlar. Dolayısıyla kurumun kamu yönetimindeki herhangi bir devlet dairesinden farkı yoktur ve siyasal sorumluluğu da Bakanlar Kurulu’nun genel sorumluluğu çerçevesinde bir devlet bakanınındır.

Cumhuriyet Anayasası, ayrıca, başkanlığın görevlerinden söz ederken, bunların “laiklik ilkesi doğrultusunda” olmasını, “bütün siyasi görüş ve düşünüşlerin dışında” kalmasını ve “milletçe dayanışma ve bütünleşmeyi” amaç edinmesini emreder.

Bu açıdan bakınca, ara sıra kurum dışından ve içinden ifade edilen bir düşünce endişe verici oluyor. “Özerkleşme isteği” olarak özetlenebilen bu düşünce, kurumun kendi görevlilerince, yani din hizmetlilerince yönetilmesini, dolayısıyla genel idare dışına çıkarılmasını amaçlar gibidir.

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın şimdiki statüsü Osmanlı devlet hukukundan cumhuriyetin kamu hukukuna geçişin başarılı ve duyarlı bir örneği olarak, hem vatandaşların din hizmetlerini devletin güvencesi altına alarak sağlamlaştırmakta, hem de devlet dışında zamanla onun otoritesine rakip çıkabilecek bir güç odağının oluşmasını engellemektedir. Sünnilik dışındaki mezheplerin mensuplarınca ileri sürülen istekler de eşitlikçi bir anlayışla karşılandıktan sonra, bu statüde değişiklik yapmak yanlış olur ve yeni sorunlara yol açabilir.

Başkanlıktan asıl beklenen, başörtüsü konusunda laiklik ilkesine ters düşen ve cumhuriyetin hukukunu zedeleyerek dirileşmesini geciktiren yorumlamaları düzeltmesidir. Cumhuriyeti diriltmek o kurumun işini de kolaylaştıracak ve mezhep çekişmeleriyle yıpranmasını önleyecektir.

Mümtaz Soysal
30 Ekim 2010

Yazar Hakkında: admin (6498 Yazısı bulunuyor)

Diğer bütün yazıları, admin →